pokaż na mapie pomniejsz mapę pełny ekran > <
rozszerz mapę >

Żydzi w Mszanie Dolnej

Historia Żydów z Mszany Dolnej związana jest z karczmarstwem, jak wskazuje dokument z połowy XVIII w. przyzwalający dzierżawienie karczm. czytaj więcej

Historia Żydów z Mszany Dolnej związana jest z karczmarstwem, jak wskazuje dokument z połowy XVIII w. przyzwalający dzierżawienie karczm przez starozakonnych.

Od czasu, kiedy Żydzi po raz pierwszy pojawili się w Mszanie Dolnej, następuje rozwój tej społeczności, a w 1897 r. istnieje już zorganizowana gmina z synagogą, łaźnią i kirkutem. Zwiększenie się liczby mieszkających w Mszanie Żydów związane także było z wybudowaniem nowej szosy o dużym znaczeniu i linii kolejowej.

W latach międzywojennych ludność żydowska w Mszanie i okolicach powiększyła się do ok. 3 tys. osób (stanowiło to ok. 14% mieszkańców), mimo pogromu, do jakiego doszło w ostatnim roku wojny i zwiększającej się niechęci ludności chrześcijańskiej.

Żydowska działalność handlowa i rzemieślnicza skupiała się przede wszystkim w centrum miasta: na Rynku, przy obecnej ul. Piłsudskiego, ul. Kolberga czy ul. Orkana. Były to m.in. sklep Abrahama Buchsbauma, hotel i restauracja rodziny Lilentalów, czy wytwórnia cukierków Izaaka Widawskiego.

Wraz z II wojną światową kończy się historia społeczności żydowskiej w Mszanie Dolnej. Okupanci rozpoczęli prześladowania ludności żydowskiej i konfiskatę majątków, w kolejnych miesiącach zorganizowane zostało nieogrodzone getto, które w lecie 1942 r. zaczęto likwidować. Żydzi mieli zostać przeniesieni do Nowego Sącza, ale zgromadzono ich na tak zwanym „Pańskim” polu (19.VIII): część młodych mężczyzn wywieziono do prac fizycznych do getta w Tarnowie i do zakładu „Julag” w Limanowej (ci ostatni zostali zastrzeleni zimą tego samego roku, a po ekshumacji zostali pochowani w zbiorowej mogile w Krakowie). Resztę zgromadzonych Żydów rozstrzelano. Szacuje się, że zabito wówczas ok. 900 osób.

Po wojnie zamordowanym mszańskim Żydom postawiono pomnik, a „Pańskie” do dziś jest ważnym miejscem martyrologii żydowskiej na terenach Małopolski.

Na terenie Mszany jest jeszcze jedno miejsce pamięci – przy ulicy Ogrodowej znajduje się mogiła 22 rozstrzelanych Żydów oskarżonych o sabotaż[1].

Informacje praktyczne: 49°40’N 20°04’E, 34–730 Mszana Dolna

ul. Piłsudskiego 2, tel. 18 3310622

Urząd Miasta: www.mszana-dolna.pl

Miejsce pamięci, ul. Ogrodowa: 49°40'N 20°04'E; Klucz do bramy w Urzędzie Miasta i Gminy oraz w gospodarstwie J. Kotarby (ul. Marka 1)

Miejsce pamięci „Pańskie”: 49°40'N 20°04'E

Kirkut w Mszanie Dolnej

Cmentarz żydowski w Mszanie znajduje się przy ulicy Zakopiańskiej. Na niewielkiej powierzchni zachowało się ok. 30 nagrobków z różnych okresów. Kirkut założony został w XVIII w. (nie jest to pewna data powstania), ale najstarsze macewy pochodzą z wieku XIX. Podczas II wojny światowej został zniszczony, również w kolejnych latach jego stan tylko się pogarszał. Kirkut został odnowiony i ogrodzony na początku lat 90. dzięki funduszom mszańskiego Żyda Leo Gatterera z Frankfurtu nad Menem[2].

[1] Za stroną internetową: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/mszana-dolna/5,historia; dostęp: 17.06.2012 r.

[2] Za stroną internetową: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/mszana-dolna/12,cmentarze/17556,cmentarz-zydowski-w-mszanie-dolnej; dostęp: 17.06.2012 r.

Komentarze
Musisz być zalogowany. Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się!
Zdjęcia