pokaż na mapie pomniejsz mapę pełny ekran > <
rozszerz mapę >

Wadowice - Plac Jana Pawła II

Nie każdy wie i zdaje sobie sprawę, że Wadowice to więcej niż miasto rodzinne Jana Pawła II pełne pamiątek po nim. Znajduje się w nim również wiele miejsc związanych ze społecznością żydowską, która zamieszkiwała to dynamicznie rozwijające się miasto od drugiej połowy XIX w. czytaj więcej

Nie każdy wie i zdaje sobie sprawę, że Wadowice to więcej niż miasto rodzinne Jana Pawła II pełne pamiątek po nim. Znajduje się w nim również wiele miejsc związanych ze społecznością żydowską, która zamieszkiwała to dynamicznie rozwijające się miasto od drugiej połowy XIX w.

Żydzi przybywali do Wadowic przede wszystkim z okolicznych wsi i miast, szczególnie latach 80. i 90. XIX w., wówczas powstała w mieście synagoga i kirkut. Wyróżnikiem tutejszej gminy żydowskiej była przeważająca liczba Żydów postępowych: w okolicznych miejscowościach mieszkali przede wszystkim Żydzi ortodoksyjni i chasydzi.

Jednym z powodów dla których osadnictwo żydowskie zaczęło się tutaj tak późno był posiadany przez Wadowice przywilej de non tolerandis Judaeis – przywilej nadany przez króla Augusta III Sasa i przez kolejnych władców potwierdzany. Sytuacja taka trwała aż do roku 1849 r. kiedy została ogłoszona przez cesarza swoboda wyznania a od roku 1867 r. Żydzi zostali zrównani w prawach ze wszystkimi obywatelami Austro-Węgier.

Wraz z przybyciem do miasta Żydów zaczyna szybko rozwijać się handel, powstają sklepy i hurtownie, a Wadowice stają się konkurencyjne dla Bielska i Krakowa. Również Żydzi zaczęli odgrywać istotną rolę w przemyśle, powstają: tartaki, młyny, fabryki[1].

W roku 1882 gmina żydowska zakupiła ziemię i utworzyła kirkut, a w latach 1885–1889 wybudowano murowaną synagogę, która do wojny stała przy dzisiejszej ul. Gimnazjalnej.

W przededniu II wojny światowej Wadowice zamieszkiwało około 2 tys. Żydów, stanowiąc tym samym 27% ogółu mieszkańców. Na początku wojny synagoga została spalona a ruiny jej rozebrane. Mieszkający w Wadowicach Żydzi zamknięci zostali w getcie obejmującym ulicę Mydlarską, Krętą, Piaskową oraz lewą stronę ul. Zatorskiej[2]. Po wojnie, ci którzy przeżyli zagładę, wrócili do Wadowic, ale w krótkim czasie wszyscy je opuścili.

Po dawnej społeczności żydowskiej pozostały jedynie pamiątki i odsłonięta w latach 80. XX w. tablica pamiątkowa: "Dla upamiętnienia Żydów mieszkańców Ziemi Wadowickiej, ich życia, męczeństwa i zagłady w okresie okupacji hitlerowskiej tablicę tę poświęcono". Tablicę wykonano i umieszczono w miejscu gdzie znajdowała się zburzona przez hitlerowców wadowicka synagoga, z inicjatywy ocalałych z Zagłady i żyjących w różnych krajach świata Żydów z Wadowic.

Informacje praktyczne: 49°53′N 19°30′E , Wadowice

Urząd Miejski w Wadowicach: http://www.wadowice.pl

Plac Jana Pawła II – dawniej: Rynek w Wadowicach

Niegdyś było to miejsce, w którym skupiało się całe życie miasta, a znajdujące się przy nim kamienice i sklepy należały zarówno do chrześcijan jak i Żydów.

Jan Paweł II, wspominając społeczność żydowską ze swojego rodzinnego miasta, przypomniał o mieszkającym niegdyś w kamienicy nr 8 Zachariaszu Klugerze (dziadku Jurka Klugera wieloletniego przyjaciela Karola Wojtyły) i o właścicielu kamienicy przy ul. Kościuszki 7, w której papież przyszedł na świat, a która jest dzisiaj Domem Papieskim. Jej właścicielem był Chiel Balamuth – bogaty miejscowy kupiec i prezes gminy żydowskiej.

Odbiegająca od rynku ulica Lwowska była przed wojną silnie związana z miejscowymi Żydami. Tutaj mieścił się Żydowski Dom Ludowy i Bank Ludowy, kasyno urzędnicze, hotel i restauracja Jasińskiego, fryzjer, krawiec, czy zegarmistrz. Istniejący do dziś warzywniak także posiada swoją długą i żydowską historię – niegdyś świeże owoce i warzywa sprzedawał tutaj Fishgrund[3].

[1] M. Duch, M. Dyngosz, Małopolska bogata w kultury. Śladami historii i kultury Żydów w Małopolsce, Kraków 2009, s. 125.

[2] Za stroną internetową: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/wadowice/5,historia/; dostęp: 13.06.2012 r.

[3] M. Duch, M. Dyngosz, Małopolska bogata w kultury. Śladami historii i kultury Żydów w Małopolsce, Kraków 2009, s. 129–131.

Komentarze
Musisz być zalogowany. Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się!
Zdjęcia