pokaż na mapie pomniejsz mapę pełny ekran > <
rozszerz mapę >

Andrychów - Muzeum Historyczno-Etnograficzne

Osadnictwo Żydów w Andrychowie sięga drugiej połowy XVIII w., a stało się to możliwe dzięki nadanemu w 1767 r., przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, przywileju lokacyjnego, pozwalającego osiedlać się w mieście Żydom. czytaj więcej

Osadnictwo Żydów w Andrychowie sięga drugiej połowy XVIII w., a stało się to możliwe dzięki nadanemu w 1767 r., przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, przywileju lokacyjnego, pozwalającego osiedlać się w mieście Żydom.

Liczba Żydów w Andrychowie znacząco wzrosła z początkiem XIX w. Nastąpił też rozwój tkactwa, a utrzymujący się dotychczas z wyszynku i handlu Żydzi zwrócili swoją uwagę na działalność typowo wytwórczą. Stale wzrastała liczba żydowskich rzemieślników, w związku z tym rosła ich zamożność i wpływ na lokalną politykę – zasiadali między innymi w Radzie Miejskiej Andrychowa. Końcem XIX w. pozycja tej grupy była już znacząca.

Powstała między innymi gmina żydowska a wraz z nią żydowski cmentarz. Pierwszą murowaną synagogę wybudowano w 1885 r., zastąpiła ona wcześniejszą, drewnianą świątynię.

Początek XX w. to także początki ruchu syjonistycznego w Andrychowie. Pierwsza organizacja syjonistyczna powstaje tu w 1912 r. Kryzys, który nastąpił po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, zmusił wielu mieszkańców Andrychowa do wyjazdu z miasta, zmniejszyła się również liczba andrychowskich Żydów. W 1939 r. w Andrychowie mieszkało 387 Żydów.

Bezpośrednio po zajęciu miasta przez wojska hitlerowskie, rozpoczęły się prześladowania. Okupant prowadził politykę wyniszczającą – zarówno wobec ludności polskiej jak i żydowskiej. W 1939 r. podpalono tutejszą synagogę, a w 1941 r., w najbiedniejszych dzielnicach miasta, zorganizowane zostało getto. Stało się ono swoistym obozem pracy dla ludności żydowskiej z Andrychowa oraz okolicznych miejscowości. Istotnym jest, iż z uwagi na bliskość Czerwonego Krzyża, z getta andrychowskiego uczyniono wizytówkę mającą obrazować humanitarne traktowanie Żydów w III Rzeszy. W getcie funkcjonowała wzorowa kuchnia, nie odnotowano przypadków epidemii, ucieczki zdarzały się bardzo sporadycznie. Jedynie słabi i chorzy mieszkańcy wywożeni byli na leczenie do Auschwitz[1].

Informacje praktyczne: 49°52′N 19°20′E, 34–120 Andrychów

Urząd Miasta w Andrychowie: http://www.um.andrychow.pl/; strona internetowa miasta: http://www.andrychow.pl

Życie Żydów andrychowskich

Wybierając się do Andrychowa śladami mieszkających tu niegdyś Żydów, warto przede wszystkim przejść przez ulicę Krakowską, która swego czasu bardzo dobrze poznała żydowskich mieszkańców miasta. Właśnie na tej ulicy miało swoją siedzibę wiele przedsiębiorstw i zakładów.

Między innymi w kamienicy nr 41 przy ul. Krakowskiej znajdowała się rozlewnia piwa prowadzona przez Hermana i Ludwika Enocha, a pod nr 94 urządzony był hotel i restauracja A. Lieblicha. Idąc dalej ulicą Krakowską, obok komisariatu policji, stoi kamienica gdzie przed wojną Rafał Neumann prowadził skład materiałów budowlanych i żelaznych. Co ciekawe, swoje produkty reklamował na pocztówkach i stał się jednym z nielicznych mieszkańców Andrychowa, którzy wydawali karty pocztowe z widokami miasta i okolicy[2].

W budynku przy ul. Krakowskiej 112 (obecnie Bank Spółdzielczy) swoje miejsce miał sklep z artykułami bławatnymi i tekstylnymi Jakuba Rothbarta, zaraz przy nim był wyszynk i cukiernia Ignacego Silbermanna oraz założona w 1874 r. pierwsza tkalnia artystyczna prowadzona przez Joachima Grünspanna. Właściciel, przy użyciu krosien Jacquarda, produkował mechanicznie dywany, tkaniny artystyczne i bawełniane. Z jego pracowni pochodziły popularne wówczas w całej Galicji tkane obrazki ze znanymi świętymi oraz portrety sławnych Polaków, np. Tadeusza Kościuszki, Adama Mickiewicza, Franciszka Józefa, czy Józefa Piłsudskiego. Z czasem wszystkie zakłady tkackie w Andrychowie przeszły na produkcję mechaniczną, a prawdziwy przełom nastąpił w początkach XX w. kiedy to, Żydzi pochodzący z Czech, bracia Czeczowiczkowie otworzyli pierwszą fabrykę tekstylną. Założycielem był inż. Emil Czeczowiczka a wspólnikami bracia Salomon, Edwin i Fryderyk. Już po kilku latach działalności fabryka zatrudniała przeszło ośmiuset pracowników[3].

Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Andrychowie

W muzeum tym znajduje się dział poświęcony dokumentacji życia polskich Żydów. Obejmuje ponad trzysta eksponatów, takich jak świeczniki, zwoje tory, talesy, tefiliny (kasetki z tekstem Pięcioksięgu do przypinania do ramienia), elementy strojów i przedmioty codziennego użytku. Ponadto muzeum posiada paręset fotografii rodzinnych i okolicznościowych oraz opracowania i publikacje pod wspólnym tytułem Żydzi z Andrychowa, Wadowic, Kalwarii, Suchej oraz Myślenic.

[1] Za stroną internetową: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/andrychow/5,historia; dostęp: 20.06.2012 r.

[2] Za stroną internetową: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/andrychow/5,historia; dostęp: 13.06.2012 r.

[3] Za stroną internetową: http://www.andrychow.pl/modules.php?op=modload&name=Subjects&file=index&req=viewpage&pageid=6; dostęp 13.06.2012 r.

Komentarze
Musisz być zalogowany. Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się!
Zdjęcia